Dzień otwarty szkoły

Nawigacja

Wtorek 21.04.2015

Nawigacja


Publikacje nauczycieli

Nie bój się dysleksji - vademecum rodzica

 Nie bój się dysleksji

profilaktyka dysleksji rozwojowej

vademecum rodzica

 

 

Wstęp.

Trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są najczęściej w okresie nauki szkolnej, tymczasem charakterystyczne objawy opóźnienia niektórych funkcji poznawczych i ruchowych- fundamentu uczenia się pisania i czytania- można zaobserwować już w pierwszej fazie nauki, a nawet
w latach poprzedzających naukę dziecka w szkole.

Bardzo istotnym jest jak najwcześniejsze wychwycenie tych symptomów, dysleksję bowiem wymienia się jako jedną z najistotniejszych przyczyn niepowodzeń szkolnych dzieci.

 

Dzieckiem ryzyka dysleksji może być to z nieprawidłowej ciąży i porodu albo to, u którego w rodzinie już wcześniej występował ten problem. Przede wszystkim jednak dysleksją zagrożone są te dzieci, które w wieku przedszkolnym rozwijają się nieharmonijnie.

To rodzice i lekarz pediatra pierwsi powinni zauważyć nieprawidłowości rozwojowe dziecka, niepokojące dla nich winny być wszelkie odstępstwa od normy. Nie można bagatelizować też roli nauczycieli przedszkola w ich rozpoznaniu.

Znajomość objawów wskazujących na zaburzenia rozwojowe jest bardzo ważna, ponieważ skłania dorosłych do bacznego przypatrywania się maluchowi i wspierania jego rozwoju.

 

1. Terminologia

  • Dojrzałość szkolna- osiągniecie przez dziecko takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, które czyni je wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowanie w klasie pierwszej szkoły podstawowej. Jest to moment równowagi między wymaganiami szkoły a możliwościami rozwojowymi dziecka.

Na dojrzałość szkolną dziecka składają się:

1.     konkretne umiejętności, jak np. pierwsze próby czytania, pisania, mycie zębów czy owoców przed jedzeniem,

2.     umiejętność koncentracji, skupiania uwagi, rozmawiania, odpowiadania na pytania, reagowania na nakazy i zakazy. Dziecko dojrzałe do szkoły powinno rozumieć obowiązujące je  normy oraz za co jest nagradzane i karane.

  • Dysleksja rozwojowa- specyficzne trudności w nauce czytania i pisania
    to zaburzenie, które manifestuje się trudnościami w nauce czytania, pisania i liczenia, mimo stosowania standardowych metod nauczania
    , inteligencji na poziomie przeciętnym lub wyższym niż przeciętnym i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Spowodowana jest zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych. 

 

Termin dysleksja utworzony został z morfemu dys- (który oznacza brak czegoś, trudność, niemożność)
i słowa lexicos - (odnoszącego się do słów).

  • Lateralizacja- to inaczej stronność ciała, a więc większa sprawność jednej strony ciała od drugiej; nie ogranicza się jedynie do pracy rąk, choć tu- w czynnościach manualnych, da się zaobserwować najwyraźniej. Występuje również w przypadku nóg oraz parzystych narządów zmysłu, zwłaszcza oczu.
  • Percepcja- to postrzeganie, odbieranie wrażeń poprzez zmysły, reagowanie na bodźce.
  • Profilaktyka- to szereg działań mających na celu zapobieganie niekorzystnemu zjawisku przed jego rozwinięciem się, poprzez kontrolowanie przyczyn i czynników ryzyka; ochrona przed poważniejszymi konsekwencjami, poprzez wczesne wykrycie problemu i walkę z nim.
  • Profilaktyka dysleksji- zgodnie z założeniami przytoczonych wyżej definicji zagadnienie profilaktyki dysleksji obejmować powinno:

- zapobieganie występowaniu specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu,

- przeciwdziałanie zakłóceniom funkcji percepcyjno– motorycznych i ich integracji,

- eliminowanie problemów już istniejących.

 

  • Psychomotoryka– to wszystkie zjawiska i procesy zachodzące przy wykonywaniu przez człowieka czynności ruchowych; związek psychiki z rozwojem fizycznym uświadamia nam, że aby zrozumieć istotę niepowodzeń dzieci w nauce, należy dokładnie poznać ich rozwój fizyczny oraz jego mechanizmy. Współczesna pedagogika przypisuje ruchowi wielkie znaczenie kształcące i kształtujące, uznając go za jeden z najważniejszych czynników pobudzających w równej mierze funkcje ciała jak i umysłu.

 

  • Ryzyko dysleksji- wybiórcze zaburzenia w psychoruchowym rozwoju dziecka, które mogą (ale nie muszą) warunkować wystąpienie w przyszłości dysleksji; termin ten stosuje się wobec dzieci do siódmego roku życia.

 

 

2. Warunki występowania dysleksji

Dziecko z podejrzeniem dysleksji powinno być poddane wnikliwym i wszechstronnym badaniom lekarskim, pedagogicznym i psychologicznym.

Przy rozpoznaniu dysleksji należy wykluczyć jako przyczyny:

-        zaburzenia wzroku,

-        zaburzenia słuchu,

-        zaburzenia wymowy,

-        choroby somatyczne,

-        upośledzenie umysłowe, ogólny brak zdolności wynikający z obniżonego poziomu rozwoju umysłowego,

-        brak motywacji  do nauki czytania,

-        niewłaściwe metody nauczania ,

-        zaniedbania pedagogiczne,

-        zła sytuacja rodzinna dziecka

 bowiem te wszystkie czynniki są przyczyną zwykłych trudności  w opanowaniu umiejętności czytania.

3. Typy dysleksji

U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno- motorycznej. W związku z tym mogą wystąpić zaburzenia mowy, uwagi, koncentracji i pamięci.

Do wskazania rodzaju poszczególnych trudności stosuje się pojęcia:

·       dysleksja - trudności w czytaniu

·       dysgrafia - trudności w opanowaniu kaligrafii (brzydkie, mało bądź całkowicie nieczytelne, niekaligraficzne pismo)

·       dysortografia - trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (w tym popełnianie błędów ortograficznych)

·       dyskalkulia - trudności w nauce matematyki (liczenia)

W praktyce wyróżnia się najczęściej trzy typy dysleksji:

·       dysleksja typu wzrokowego - zaburzenia percepcji wzrokowej i pamięci wzrokowej

·       dysleksja typu słuchowego - zaburzenia percepcji słuchowej i pamięci słuchowej, zaburzenia językowe

·       dysleksja mieszana (integracyjna) - zburzenia integrowania bodźców napływających z różnych zmysłów.

4. Objawy tzw. ryzyka dysleksji

Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców. U dzieci do ok. 9 roku życia nie można jeszcze zdiagnozować dysleksji rozwojowej. Jednak zaobserwować można pewne symptomy, które sygnalizują możliwość wystąpienia w przyszłości specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu. Nie determinują one jeszcze diagnozy (tej można dokonać na przełomie drugiej i trzeciej klasy szkoły podstawowej), jednakowoż dzieci z poniższymi objawami mogą w przyszłości zaliczyć szeregi tzw. grupy ryzyka dysleksji, ponieważ bardzo często są to pierwsze sygnały nadchodzących trudności:

·       pominięcie w rozwoju ruchowym raczkowania;

·       opóźniony rozwój mowy; późniejsze rozpoczęcie porozumiewania się
z otoczeniem przy pomocy słów, trudności z poprawnością wypowiedzi, mowa niewyraźna, niezrozumiała dla otoczenia;

·       obniżona sprawność ruchowa w zakresie swojego ciała, tzw. motoryka duża: niezdarność ruchów, trudności z utrzymaniem równowagi, niechęć do zabaw ruchowych, problemy z łapaniem piłki, rzucaniem do celu,

·       mała sprawność rąk, tzw. motoryka mała: nieporadne zapinanie guzików, sznurowanie butów, używanie widelca, nożyczek,

·       słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa: trudność w budowaniu z klocków, puzzli, układanek według wzoru, tworzenie tylko własnych kompozycji, niechęć do rysowania,

·       opóźniony rozwój lateralizacji– używanie na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, trudności w określeniu stron: lewa – prawa,

·       zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej: trudność z rysowaniem figur, rysowaniem szlaczków,

·       trudność w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowo,

·       zaburzenia analizy i syntezy wyrazów: dzielenie wyrazów na sylaby, łączenie sylab w wyraz,

·       problemy z zapamiętywaniem wierszyków i piosenek, wadliwa wymowa, trudność z wymową,

·       przekręcanie czytanych wyrazów, wolne tempo czytania,

·       słabe rozumienie czytanego tekstu,

·       niestaranne, brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, opuszczanie, dodawanie, przestawianie, mylenie, podwajanie liter.

Na możliwość wystąpienia ryzyka dysleksji u dziecka wskazywać mogą także następujące objawy:

Wiek przedszkolny (3-5 lat):

mała sprawność ruchowa w zakresie całego ciała - słabo biega, jest niezdarne w ruchach, ma problemy z utrzymaniem równowagi, jazdą
na rowerze trzykołowym, nie uczestniczy w zabawach ruchowych

mała sprawność ruchowa rąk - trudności i niechęć do samoobsługi i zabaw manipulacyjnych - zapinania guzików, sznurowania butów, nawlekania korali; dziecko źle trzyma ołówek, rysuje naciskając nim za mocno lub za słabo

słaba koordynacja wzrokowo - ruchowa - dziecko rysuje niechętnie i prymitywnie, nie potrafi narysować koła jako trzylatek, krzyża i kwadratu jako czterolatek, trójkąta jako pięciolatek; nie lubi bawić się klockami;

opóźniony rozwój lateralizacji - używa na zmianę lewej i prawej ręki

zaburzenia spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej - rysunki prymitywne lecz bogate w treść, trudności w składaniu puzzli i układanek

opóźniony rozwój mowy - nieprawidłowa  wymowa wielu głosek, trudności z budowaniem wypowiedzi, z zapamiętywaniem nazw, używanie niewłaściwych przedrostków, np. pod, na

 
Klasa I (6-7 lat):

obniżona sprawność ruchowa - dziecko słabo skacze i biega, ma trudności z rzucaniem i chwytaniem piłki

trudności z wykonywaniem ruchów precyzyjnych - zawiązywanie kokardki, używanie nożyczek, widelca

opóźnienie rozwoju lateralizacji - dziecko jest oburęczne

opóźnienie orientacji w schemacie ciała i przestrzeni - trudności ze wskazaniem na sobie części ciała i nazywanie ich używając terminów „prawa- lewa”; nie potrafi określić kierunku na prawo  i na lewo od siebie

trudności z rysowaniem - szlaczki, złożone figury geometryczne, np. romb

trudności z wyróżnianiem elementów z całości i ich scalaniem - np. podczas budowania z klocków lego, mozaiki według wzoru, z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki, z odróżnianiem kształtów podobnych (np. liter m - n, l – t, figury geometryczne) lub takich samych lecz inaczej położonych     w przestrzeni (np. liter g – p – d – b);

niepoprawne używanie wyrażeń określających stosunki przestrzenne  (nad - pod, za – przed, na zewnątrz – wewnątrz);

wadliwa wymowa - przekręcanie trudnych wyrazów, np. szosa; błędy gramatyczne np. Byłem w lasu

trudności z zapamiętywaniem - wiersza, nazw kolejnych posiłków, pór roku, dni tygodnia, więcej niż jednego polecenia

zaburzenia słuchu fonemowego - objawiające się trudnościami w różnicowaniu głosek podobnych (np. t – d, k – g, s – z), dzieleniem wyrazów na sylaby, wyróżnieniem pierwszej lub ostatniej głoski w wyrazie, syntezą sylab lub głosek w cały wyraz;

trudności orientacji w czasie - dziecko nie wie, jaki jest dziś dzień tygodnia, jaką mamy teraz porę roku

trudności w nauce czytania - czyta bardzo wolno, przekręca proste wyrazy, nie rozumie tego co czyta

trudności w nauce pisania - przy pierwszych próbach - zapisywanie od strony prawej do lewej, częste pisanie cyfr i liter zwierciadlanie

 

Młodszy wiek szkolny - klasy I-III (7-10 lat)

mała sprawność ruchowa całego ciała - trudności z nauką jazdy na dwukołowym rowerze, nartach, łyżwach, wrotkach, niechęć do uczestnictwa w zabawach ruchowych   i zajęciach wychowania fizycznego

obniżona sprawność ruchowa rąk – brak opanowania czynności samoobsługowych (mycie się, jedzenie, ubieranie) trudności z chwytaniem piłki i rzucaniem jej do celu;

opóźnienie kształtowania się lateralizacji - utrzymująca się oburęczność - trudności z określaniem położenia przedmiotów względem siebie, trudności z odróżnianiem prawej i lewej ręki, strony

zaburzenia sprawności i koordynacji ruchowej rąk oraz  współpracy ręki i oka - zaginanie (tzw. ośle rogi w zeszycie), zbyt mocny nacisk ołówka lub długopisu, szybka męczliwość ręki, niechęć do rysowania, brzydkie pismo niebieszczące się  w liniaturze

trudności z zapamiętywanie - sekwencji - nazw miesięcy, kolejności liter w alfabecie, tabliczki mnożenia, wierszy i piosenek

zaburzenia mowy - wadliwa wymowa, niepoprawne pod względem  gramatycznym wypowiedzi, przekręcanie wyrazów (np. karolyfer);

 opóźnienie spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej - trudności z opanowaniem poprawnej pisowni - błędne przepisywanie tekstu, mylenie liter o podobnym kształcie (np. l – t – ł, T – F, L- Ł, m – n), mylenie liter identycznych lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. g – p – b – d), trudności z zapamiętaniem kształtu liter rzadziej występujących (np. Ł, H, Y, F)

opóźnienie spostrzegania słuchowego dźwięków mowy i pamięci słuchowej - trudności z opanowaniem poprawnej pisowni - podwajanie, dodawanie, przestawianie, opuszczanie liter i sylab, pisanie bezsensownych wyrazów, nasilone trudności podczas pisania ze słuchu (tzw. Dyktando), mylenie liter odpowiadających podobnym fonetycznie głoskom (np. k – g, t – d, s – z, f – w), nieprawidłowe zapisywanie zmiękczeń (np. końec, źma, źima, pisaci) i głosek nosowych ą – om, ę – em, mylenie liter i – j;

trudności w czytaniu- wolne tempo, niepewne, "wymęczone"; zamiana, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie wyrazów; trudności we właściwej intonacji– koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści; rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych– zgadywanie; opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania; opuszczanie całego wiersza; zmiana kolejności liter i wyrazów; przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens; niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego; trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab; trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście; czytanie płynne, w dobrym tempie, bezbłędne, jednak bez rozumienia treści (tzw. hiperleksja)

 trudności w pisaniudziecko wykazuje problemy w zakresie: przepisywania; utrzymywania pisma w liniaturze, pisania ze słuchu (dyktando); mylenia liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e; pisania wyrazów ze zmiękczeniami (ń, ś, ź, ć), dwuznakami (sz, cz), głosek tracących dźwięczność (trapes zamiast trapez); mylenia ę-en-e, ą-om; opuszczania drobnych elementów liter (kropka nad i, haczyk  przy ę), „gubienie” liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów; opuszczania litery y; przestawiania liter w wyrazach; przestawiania szyku dyktowanych wyrazów; popełniania błędów ortograficznych mimo znajomości reguł ortograficznych; zniekształcania graficznej strony pisma (brzydkie, nieczytelne pismo); wolnego tempa pisania; niewłaściwego stosowania małych i wielkich liter; trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka - półka); złego rozmieszczenia tekstu w zeszycie, na kartce; braku lub niewłaściwego stosowanie interpunkcji.

5. Profilaktyka dysleksji
Punktem wyjścia w profilaktyce dysleksji jest stworzenie jak najlepszych warunków
do ogólnego rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym, zarówno w domu jak i w placówce przedszkolnej, poprzez umożliwienie uczestnictwa
w
różnorodnych rodzajach i formach zajęć.
Należy w szczególności:

·       rozwijać sprawność ruchową dzieci

·       doskonalić ich umiejętności manualne

·       czytać im książki i czasopisma dziecięce

·       umożliwić odtwarzanie poznawanych treści w różnych formach ekspresji, ruchowej, słownej, plastycznej, muzycznej

·       stwarzać okazję do samodzielnych wypowiedzi dzieci

·       kształtować wrażliwość słuchową na dźwięki

Profilaktyka dysleksji u dzieci w wieku przedszkolnym polega na rozwijaniu i usprawnianiu, w szerokim tych słów znaczeniu. Usprawnianiu poddawać bowiem należy funkcje ruchowe, przestrzenne, wzrokowe, słuchowe. Niebagatelną rolę odgrywa też ustalenie lateralizacji.

6. Propozycje ćwiczeń i pomocy rozwijających i doskonalących poszczególne funkcje u dzieci

1)     Funkcje ruchowe:

- motoryka duża:

·       ruch na powietrzu, placu zabaw, boisku, zimą na śniegu,

·       wycieczki i spacery,

·       zabawy rytmiczne,

·       tańce,

·       turnieje drużynowe z licznymi konkurencjami,

·       toczenie się po podłodze, czołganie się,

·       biegi z przeszkodami

- motoryka mała:

·       zabawy paluszkowe,

·       zapinanie guzików,

·       wiązanie kokardek,

·       zabawa w wyszywanki,

·       lepienie z plasteliny, gliny, modeliny,

·       wodzenie palcami po śladach,

·       malowanie palcami plasteliną i farbą,

·       stemplowanie,

·       wypełnianie konturów,

·       bazgranie po papierze,

·       rysowanie grubym flamastrem po śladach,

·       obrysowywanie szablonów, 

·       rysunek dowolny,

·       rysowanie na określony temat,

·       naklejanie gotowych puzzli,

·       wycinanie,

·       wydzieranie kolorowego papieru,

·       wyklejanie konturów kuleczkami z bibuły,

·       rysowanie po śladzie prostych linii, bez odrywania ręki

2)     Funkcje wzrokowe

·       sortowanie lub segregowanie przedmiotów, obrazków, figur, liter według określonych cech

·       identyfikowanie przedmiotów, obrazków, symboli graficznych wśród wielu różnych lub podobnych, wykorzystując loteryjki, domina, karty, zestawy obrazków

·       szukanie różnic i podobieństw w przedmiotach i na obrazkach

·       różnicowanie przecinających się figur

·       składnie według wzoru

·       rysowanie kompozycji geometrycznych wg wzoru

·       wyliczanie jak największej liczby zapamiętanych przedmiotów znajdujących się w otoczeniu lub na ilustracji

3)     Funkcje słuchowe

  • odtwarzanie układów rytmów przez wyklaskiwanie, wystukiwanie na instrumentach muzycznych, o blat stołu itp.
  •  rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek w wyrazach
  •  dobieranie rymujących się nazw obrazków
  •  rysowanie przedmiotów zaczynających się określoną głoską lub inaczej zlokalizowaną w ich nazwie
  •  układanie rymowanek
  •  opowiadanie treści obrazków
  •  rozwiązywanie zagadek odbieranych słuchowo
  •  nauka na pamięć wierszy, krótkich tekstów pisanych prozą
  •  artykulacja głosek sprawiających trudności w wymowie w izolacji oraz w mowie potocznej
  •  powtarzanie różnych ciągów słownych, różnicowanie w nich wyrazów podobnie brzmiących
  •  utrwalanie znajomości liter i różnicowania samogłosek i spółgłosek
  •  czytanie i pisanie sylab i wyrazów 

4)     Funkcje językowe

·       ćwiczenie analizy (słowo = s-ł-o-w-o) i syntezy słuchowej (s-ł-o-w-o = słowo),

·       określanie nagłosu, wygłosu i śródgłosu w wyrazach (jaka głoska jest na początku, w środku i na końcu wyrazu)

·       wyklaskiwanie, wytupywanie, wystukiwanie ołówkiem na blacie ławki (z    jednoczesnym wymawianiem) sylab w podanych wyrazach,

·       tworzenie wyrazów zaczynających się daną głoską,

·       utrwalanie ciągów słownych, ćwiczenie pamięci słuchowej (np. dni tygodnia, nazwy miesięcy, kolejność liter alfabetu),

·       kończenie słów,

·       odnajdywanie w szeregu wyrazów takiego, który nie rymuje się z pozostałymi,

·       tworzenie słów mających to samo zakończenie,

·       układanie scrabble ,

·       rozwiązywanie zagadek, rebusów, krzyżówek,

·       wymyślanie słów o przeciwstawnym znaczeniu,

·       tworzenie rodziny wyrazów,

·       kończenie zdań,

·       uzupełnianie zdań brakującymi słowami,

·       zmienianie kolejności słów w zdaniu,

·       określanie cech przedmiotów, zwierząt i ludzi,

·       układanie pytań i zdań przeczących,

·       określanie, czy wypowiedź jest prawdziwa, czy nie

 

5)     Funkcje przestrzenne

  • budowanie z klocków według wzoru
  •  rozplanowywanie kartki rysunkowej, liniatury lub kratek zeszytu
  •  odwzorowywanie kształtów graficznych na polecenie z zastosowaniem pojęć przestrzennych
  •  wyrabianie zdolności rozumienia pojęć czasowych: dawno, teraz, wkrótce, niedawno, przedtem, potem, dzisiaj, jutro, wczoraj
  •  kształtowanie orientacji przestrzennej z zastosowaniem pojęć określających stosunki przestrzenne: nad, pod, obok, między, lewo, prawo
  •  zrozumienie pojęcia pór dnia, pór roku, nazw dni tygodnia, miesięcy
  •  zabawy ćwiczące orientację w schemacie własnego ciała
  • określanie stosunków przestrzennych – położenia przedmiotów  w przestrzeni względem siebie i podłoża.

    6)      Lateralizacja to proces postępujący, nie zjawia się od razu w postaci gotowej, lecz kształtuje się wraz z wiekiem dziecka i jego ogólnym rozwojem ruchowym. Najczęściej obserwujemy która ręka dominuje u dziecka. Przewaga jednej ręki nad drugą staje się wyraźna około 4 roku życia. Zwykle na przełomie wieku przedszkolnego i szkolnego ustala się lateralizacja czynności ruchowych rąk, jednak ostatecznego kształtu nabiera około 12-14 roku życia.

    Podejrzenia zaburzeń w procesie lateralizacji mogą wzbudzić następujące symptomy:

·        dziecko posługuje się sprawnie obiema rękami – na przemian rysuje i pisze ręką lewą i prawą, nie preferując żadnej z nich

·        cechuje je słaba sprawność manualna, której towarzyszy często ogólna niezręczność ciała

·        dziecko ma trudności w orientacji w schemacie swojego ciała

·        wykazuje trudności w określaniu kierunków przestrzennych

 

7. Propozycje konkretnych ćwiczeń wspomagających poszczególne funkcje u dzieci

1)     Orientacja w schemacie ciała, przestrzeni:

·       dotknij twojego prawego ucha, pokaż swoje lewe oko, ucałuj swoje lewe kolano, powiedz, co widzisz po swojej prawej stronie, podaj mi proszę samochód leżący po twojej lewej stronie,

·       zabawa w poszukiwaczy skarbu – wskazujemy dziecku drogę, za pomocą komend: idź dwa kroki prosto, teraz krok w lewo, a teraz skręć w prawo i idź do szafki, sprawdź co w niej jest - dziecko znajduje skarb,

·       rzucanie maskotką we wskazanym kierunku, np. rzuć miśka w lewą stronę, rzuć kotka w prawo, itp.

·       ilustrowanie ruchem wierszyków, piosenek

·       układanie obrazków po lewej i po prawej stronie,

·       układanie obrazków w szeregu wg kolejności w jakiej były pokazywane,

·       rysowanie kompozycji geometrycznych za pomocą szablonów,

·       kończenie zaczętych rysunków

 

2)     Percepcja wzrokowa:

·       puzzle, układanki, obrazki składane z elementów w całość

·       podobieństwa i różnice – wskazywanie na ilustracjach

·       odwzorowywanie

·       tworzenie  wzorów własnych

·       rysowanie w ograniczonym polu, po zaznaczonej linii

·       uzupełnianie i składanie figur

·       zapamiętywanie kolejności ułożenia przedmiotów

·       odnajdowanie przedmiotów

·       wyszukiwanie podobieństw i różnic w obrazkach

·       tworzenie z plasteliny według własnej inwencji

 

3)     Percepcja słuchowa:

·       wsłuchiwanie się w otoczenie (co słyszysz?).

·       odszukiwanie niewidocznych, dźwięczących przedmiotów np. tamburyno.

·       rozpoznawanie głosów (czyj to głos i skąd pochodzi?).

·       wystukiwanie i odtwarzanie rytmów (np. wystukujemy rytm, a dziecko układa odpowiednio klocki).

·       wyszukiwanie wyrazów jedno-, dwu- i trzysylabowych.

·       segregowanie obrazków ze względu na podobieństwo dźwiękowe.

·       kończenie usłyszanego początku wyrazu np. wa... (gon).

·       powtarzanie różnej długości zdań (np. rymowanki).

 

4)     Koordynacja wzrokowo-ruchowa:

·       nawlekanie korali, makaronu, słomek

·       „wyszywanki”

·       kreślenie w powietrzu i na papierze leniwej ósemki

·       rysowanie i malowanie na dużych powierzchniach, arkuszach papieru

·       wypełnianie konturów

·       rysowanie po śladzie – ćwiczenia grafomotoryczne (np. H. Tymichova)

·       obrysowanie, rysowanie z wykorzystaniem szablonów

·       malowanie palcami obu rąk

·       wycinanie  

·       rysowanie w powietrzu, różnych kształtów geometrycznych a także liter, cyfr

·       kreślenie linii poziomych, pionowych, ukośnych, kształtu koła

5)     Czynności  manualne:

·       zabawy manipulacyjne (wycinanie, wydzieranie z  papieru, kolorowanie, nawlekanie koralików itp.),

·       nawijanie nici na szpulkę, włóczki na kłębek,

·       zbieranie drobnych elementów, ziaren grochu, koralików, segregowanie zgodnie z poleceniem,

·       malowanie form kolistych i falistych,

 

8. Metody pracy z dziećmi.

Ø  Rozwijające świadomość ciała:

    - metoda M. K. Knillów – stosowana jest w pracy z dziećmi, z którymi trudno jest nawiązać kontakt. Obejmuje programy aktywności – Świadomość Ciała, Kontakt i Komunikacja. Stanowią one ramy, dzięki którym rozwija się kontakt społeczny, ruch i zabawa.

- system percepcyjno - motoryczny Kepharta - kształtujący  u dzieci sprawność ruchową umożliwiającą osiąganie sukcesów w nauce; autor zaleca manipulowanie rzeczami i własnym ciałem od najmłodszych lat. Zdaniem Kepharta, nie należy rozdzielać dwóch procesów - czynności percepcyjne i czynności motoryczne muszą być traktowane jak jedność percepcyjno-motoryczna.

- metoda W. Sherborne - jej celem jest pogłębienie świadomości własnego ciała i przestrzeni, usprawnianie ruchowe, rozwijanie przez ruch. Ważne miejsce w tej metodzie zajmuje wielozmysłowa stymulacja psychomotoryczna i społeczna, oparta o ruch, jako czynnik wspomagania. Pozwala ona korygować zaburzenia w schemacie ciała, wyrabia umiejętne poruszanie się w przestrzeni.

Przykładowe ćwiczenia:

·       wyczuwanie nóg i rąk, siad ugięty: tupanie stopami, rozcieranie i poklepywanie kolan, uderzanie rękami o podłogę, jazda dookoła mamy na pupie po podłodze (ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała)

·       ćwiczenia w parach "razem":w siadzie, kolana ugięte, twarze zwrócone do siebie- „witają się”: paluszki, kolana, pięty, stopy, plecy; "Domek": dorosły robi mostek, dziecko bawi się obok, wewnątrz

·       ćwiczenia w parach "przeciwko": "Paczka": dziecko stara się rozwinąć paczkę, zmiana ról; "Plastelina": napięcie mięśni, przyklejenie się do podłogi, dorosły próbuje je oderwać, zmiana ról; "Wiosłowanie": trzymanie się za nadgarstki w siadzie rozkrocznym przodem do siebie

·       ćwiczenia w parach "z": "Skała": siad ugięty, tyłem do siebie plecami, pchanie; "Turlanie": osoby dorosłe turlają dzieci"; Worek": leżąc tyłem, trzymanie za nadgarstki lub za nogi, ciągnięcie dziecka po sali.

·       zabawy z chustą animacyjną: "Fale": kołysanie dziecka leżącego na plecach
w chuście przez dorosłych; "Pajęczyna": dorośli kładą się na plecach, nogi skierowane są do środka koła, szeroko rozstawiają kończyny, zaś dzieci- pajączki chodzą po sieci (pomiędzy nogami i rękami dorosłych).

- metoda Dennisona - proste ćwiczenia ruchowe, odblokowujące połączenia pomiędzy prawą a lewą półkulą mózgową, a tym samym wspomagające naukę, łagodzące stres i zwiększające koncentrację uwagi.

Przykładowe ćwiczenia:

·       Ruchy naprzemienne: Podnieś do góry prawe kolano i dotknij go lewym łokciem, następnie do podniesione lewe kolano dotknij prawym łokciem (ćwiczenie to powinno być stosowane jak najczęściej w ciągu dnia- poprawia pisanie, czytanie i rozumienie, słuchanie, koordynację ruchową, wzmacnia oddech, energii, poprawia wzroku i słuch).

·       Pozycja Cooka: Stań, skrzyżuj nogi w kostkach, wyciągnij ręce przed siebie i przekręć dłonie grzbietami do siebie tak, by kciuki skierowane były w dół. Przełóż jedną rękę przed drugą tak by dłonie dotykały się wewnętrznymi stronami (kciuki są nadal skierowane w dół).Skrzyżuj palce dłoni. Zegnij ręce w łokciach i oprzyj ręce na piersi. Zamknij oczy, język połóż na podniebieniu. Oddychaj swobodnie. Po 2-ch minutach zwalniamy język, nogi a ręce swobodnie opuszczamy (ćwiczenie to zwiększa uwagę, swobodny ruch kości czaszki, poprawia koncentrację).

·       Oddychanie przeponowe: Zrób wdech nosem. Następnie rób krótkie wydechy przez zaciśnięte wargi;  Połóż ręce na brzuchu, na wdechu ręce podnoszą się a na wydechu opuszczają się; Zrób wdech i licz do trzech, zatrzymaj oddech licząc do trzech, wydychaj i licz do trzech, znowu zatrzymaj oddech i licz do trzech. Powtórz całość jeszcze raz (ćwiczenie to powoduje rozluźnienie centralnego układu nerwowego, poprawia głośne czytanie i mowę).

·       Punkty równowagi: Jedną rękę kładziemy na wgłębieniu u podstawy czaszki za uszami a drugą na pępku. Następnie zmieniamy położenie rąk (ćwiczenie to koncentruje świadomość, wpływa na podejmowanie decyzji, rozumienie podtekstu zapisanego między wierszami).

·       Punkty przestrzeni: Końcami palców prawej ręki dotknij miejsca między górną wargą a nosem, lewą połóż tuż powyżej kości łonowej. Wzrok skieruj do góry. Zamień ręce (ćwiczenie to ma wpływ na rozluźnienie centralnego układu nerwowego, percepcję głębokości wyobrażenia, zdolność widzenia blisko i daleko oraz na umiejętności organizacyjne i skupienie na zadaniu).

Ø  Stymulowania poszczególnych zmysłów i doskonalenia ich koordynacji:

    - metoda Dobrego Startu M. Bogdanowicz - usprawnia jednocześnie analizator wzrokowy, słuchowy i ruchowy, przyczynia się do kształtowania lateralizacji i orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, służy również koordynacji wzrokowo-przestrzennej, rozwija pamięć słuchowo-wzrokową.

   - metoda Affolter – to metoda nauczania osób, które wymagają specjalnego podejścia- wspomaga bowiem zdobywanie informacji i pojawienie się kolejnych osiągnięć rozwojowych. Podstawą pracy z dziećmi jest przekazywanie informacji wyłącznie przez dotyk.

Ø  Rozwijające aktywność własną:

     - program stymulacji intelektualnej - oddziaływanie poprzez wzrok i słuch, charakterystycznym elementem programu jest pokazywanie specjalnie przygotowanych plansz z wykorzystaniem odbioru informacji przez analizator wzrokowy i słuchowy. Docieranie do dziecka przez wzrok i słuch daje większe szanse opanowania określonych wiadomości. Metoda ta jest wyjątkowo skuteczna w prowadzeniu zajęć edukacyjnych dla dzieci o obniżonej sprawności intelektualnej.

Ø  Relaksacyjne:

     - metoda relaksacji wg Jacobsona - ma na celu zmniejszenie pobudliwości u dzieci poprzez relaksację mięśniową.

Przykładowe ćwiczenie (Na tle muzyki relaksacyjnej):

„Siedzimy wygodnie.
Za chwilę pozwolimy naszym rączkom, nóżkom i głowom poruszać się w ich własnym tempie i na ich własny sposób.
Już za chwilkę poczujemy się lepiej.
Wokół nas pojawi się więcej radości i miłości do bliskich.
Nasze serduszka będą bić mocno i równo.
A nasze płuca będą pracować rytmicznie zawsze biorąc głębokie, spokojne oddechy.

Oddychamy głęboko.
Oddychamy tak jak oddycha lokomotywa.
Wdychamy powietrze noskiem, a wypuszczamy ustami.
Powietrze wdychane jest przez nosek, a wydychane buzią.
Wszyscy mamy noski i wszyscy mamy buzie.
Więc robimy z nich użytek.
Oddychamy.
Oddychamy równo.
Oddychamy głęboko i spokojnie.

A teraz unosimy wysoko rączki.
Trzymamy je właśnie tak.
Trzymamy.
I spokojnie oddychamy.
Oddychamy.
Powoli opuszczamy rączki.”                                                                         

 wg B. Zambrzyckiej

     - „Masażyki” wg M. Bogdanowicz – to połączenie muzyki, słów i ruchu w  zabawę wzmacniającą więzi uczuciowe i fizyczne. Zabawy te sprzyjają wyciszeniu i zrelaksowaniu dziecka, a także- zaktywizowaniu go.

Przykładowe ćwiczenie:

„Idzie myszka do braciszka- na plecach dziecka wykonujemy szybkie, posuwiste ruchy           opuszkami złączonych palców

Tu zajrzała, tu wskoczyła- wsuwamy rękę raz pod jedną, raz pod drugą pachę lub lekko drapiemy za uchem i pod pachą

A na koniec tam się skryła- wsuwamy palce za kołnierz

     - elementy jogi dla dzieci (dr M. Zemankowa) – udoskonalają sprawność fizyczną, utrwalają dobre nawyki ruchowe, usuwają niepokój, stres, relaksują.

Na wyróżnienie zasługuje też orgiami- technika wielozmysłowego poznania, uczy nie tylko ładu i harmonii, ale tez pozwala poznawać świat wieloma zmysłami jednocześnie.

 

Podsumowanie

Dziecko nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w zajęciach terapii pedagogicznej. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te stymulują rozwój intelektualny, poznawczy, nie mogą więc zaszkodzić.Obowiązuje tu zasada: IM WCZEŚNIEJ, TYM LEPIEJ.
Nasza placówka w latach 2005-2007 wdrażała wojewódzki program Profilaktyka Dysleksji Rozwojowej we wszystkich grupach przedszkolnych i klasach I-III szkoły podstawowej.

            Zajęcia prowadzono metodami opisanymi w niniejszej broszurze, zapobiegającymi specyficznym trudnościom w nabywaniu przez dzieci umiejętności czytania, pisania i liczenia, stymulującymi funkcje percepcyjno- motoryczne u dzieci w wieku 3-10 lat, wykorzystywano również pracę z komputerem, Internetem.

            Celem programu jest przede wszystkim ożywienie i aktywizacja naturalnych mechanizmów pracy mózgu poprzez ruch fizyczny, wzmacnianie ucznia w dążeniu do zdobywania wiedzy i rozwijania umiejętności, usprawnianie zdolności widzenia, słyszenia, zapamiętywania, czytania i pisania, usprawnianie zdolności koncentracji, umiejętności jasnego wyrażania myśli, wyrównywanie braków w wiadomościach i umiejętnościach, wspomaganie rozwoju psychicznego i emocjonalnego, rozwijanie pamięci i myślenia logicznego, pojęć, kształtowanie umiejętności koncentracji uwagi, wspomaganie artykulacji poprzez ćwiczenie słuchu fonematycznego i ćwiczenia wypowiadania się, czytania i pisania, doskonalenie umiejętności matematycznych oraz usprawnianie grafomotoryki.

Podsumowanie realizacji Programu odbyło się 16 czerwca 2007r. na regionalnej konferencji Skuteczne metody kształtowania umiejętności czytania i pisania, na której nasza placówka otrzymała certyfikat Placówki przyjaznej dziecku w nauce czytania, pisania i liczenia.

                                                                                                                                                            

RODZICU, PAMIĘTAJ, ŻE…..

v Dziecko nie jest chore, kalekie, niezdolne, złe lub leniwe;

v Unikaj negatywnych ocen i sformułowań związanych z pracą czy zachowaniem dziecka. Nie wypominaj jego niedociągnięć;

v Uwagi na „nie” zastępuj na „tak” lecz nie zamykaj oczu na to, co jest jeszcze do zrobienia;

v Nie szczędź dziecku pochwał- wychwytuj takie sytuacje, kiedy dziecku się powiedzie, bądź wyczulony na najdrobniejsze oznaki poprawy i eksponuj je;

v Poza nauką też są okazje do chwalenia;

v Dziecko „samo z tego nie wyrośnie”;

v Stwarzaj dziecku możliwości przeżywania sukcesu- żeby przełamać barierę lęku i niewiary w siebie, na początku proponuj mu takie zadania, z którymi nie będzie miał problemów;

v Uświadom dziecku, że może zdobyć umiejętność czytania, ponieważ jest mądre;

v Spróbuj jak najwcześniej zaobserwować trudności dziecka- na czym polegają i co jest ich przyczyną. Skonsultuj się ze specjalistą (psychologiem, pedagogiem, logopedą);

v Obserwuj w codziennej pracy z dzieckiem, co skutecznie mu pomaga; korzystaj z fachowej literatury, aby jak najwcześniej pomóc dziecku;

v Bądź cierpliwym i życzliwym, przewodnikiem i towarzyszem dziecka w jego problemach

wg prof. dr hab. Marty Bogdanowicz

 

Literatura:

1.     Bogdanowicz M. Integracja percepcyjno- motoryczna. Metody diagnozy i terapii, Warszawa, 1990

2.     Bogdanowicz M. Ryzyko dysleksji, Gdańsk, 2005

3.     Bogdanowicz M. Rymowanki- przytulanki, Gdańsk, 2002

4.     Bogdanowicz M. O dysleksji…, Lublin, 1995

5.     Cieszyńska J. Nauka czytania krok po kroku, Kraków, 2001

6.     Czajkowska I., Herda K. Zajęcia korekcyjno- kompensacyjne w szkole, Warszawa 1996

7.     Dzionek E., Gmosińska M., Kościelniak A., Szwajkajzer M. Kinezjologia edukacyjna, Kraków 2006

8.     Franczyk A., Krajewska K. Program psychostymulacji dzieci w wieku przedszkolnym z deficytami i zaburzeniami rozwoju, Kraków 2005

9.     Hannaford C. Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł, Warszawa, 1995

10.  Jastrząb J. Usprawnianie funkcji percepcyjno- motorycznych dzieci dyslektycznych, Warszawa, 2002

11.  Juszczyk S., Zając W. Komputerowa edukacja uczniów z zaburzeniami w czytaniu i pisaniu, Katowice 1997

12.  Juszczyk S., Zając W., Drozd J.  Komputerowe wspomaganie terapii pedagogicznej, „Komputer w szkole”, nr 3, 1996

13.  Karbowniczek J., Zaborowska I. Ucz się z nami dobrze słuchać. Zbiór ćwiczeń doskonalących zaburzony analizator słuchu, Kielce 2004

14.  Miązek D. Scenariusze zajęć do pracy z dziećmi ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, Łódź, 2002

15.  Mickiewicz J. Jedynka z ortografii, Toruń, 1997

16.  Mickiewicz J. i inni Ćwiczenia w czytaniu i pisaniu, Toruń, 1996

17.  Skibińska H. Praca korekcyjno- kompensacyjna z dziećmi z trudnościami w pisaniu i czytaniu, Bydgoszcz, 1996

18.  Skorek E. M. 100 tekstów do ćwiczeń logopedycznych, Gdańsk, 2005

19.  Winninger M. L. Wprowadzenie do nauki czytania- litery i dźwięki, Warszawa, 2001

20.  Zakrzewska B, Czytanie to radość, Warszawa, 1998

21.  Zakrzewska B, Litery trudne-nietrudne, Warszawa, 1997

22.  Zakrzewska B, Moje dziecko źle czyta i pisze, Warszawa, 1997

23.  Praca zbiorowa Twórcza kinezjologia w praktyce, Warszawa, 2002

Opracowały: mgr L. Smołka,  mgr E. Starczewska

Wiadomości

Kontakt

  • Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 2 im. Janusza Korczaka w Rybniku
    ul. Gustawa Morcinka 18
    44-273 Rybnik - Niewiadom
  • tel: 32 42 13 125
    fax: 32 42 13 125

Galeria zdjęć